اصل و ريشه ، پژوهشگر را به پرسش از علّت و سبب آن وامىدارد ، يا دست‌كم به پرسش از هم‌نامى اين دو محلّ ، سوق مىدهد و اينكه آيا اين هم‌نامى ، پديده‌اى حقيقى و واقعى است ، يا تنها يك تصادف و اتفاق . به راستى بايد گفت نام‌گذارى حائر و حيره ، خصوصاً حير و حيره ، مايهء تحيّر و سرگردانى است و جز اين ، جاى هيچ پندار ديگرى وجود ندارد . ولى پژوهشگر تاريخ ، نمىتواند ارتباط ميان اين دو نام را هر چند به صورت مجهول و مبهم ، ناديده بگيرد . البته دايرهء المعارف اسلامى - فرانسوى ، با بررسى تناسب و خويشاوندى ميان اين دو نام از نقطه نظر تاريخى ، نسبت به تبيين آن تا حدودى اطلاع‌رسانى كرده و آورده است : . . . بنا به گفتهء طبرى ( 1 / 745 ) « 1 » ، بخت‌النّصر در نجف براى بازرگانان عرب كه در قلمرو حكومتش به تجارت مشغول بودند ، حيرى به عنوان بازار محلى بنا كرد و ديوار اطراف آن را بالا برد و آنان را در آنجا گرد آورد . از اين بيان آشكار مىشود كه حائر ، به معنى جاى محصور يا محلّى كه ديوارهاى اطرافش بلند و برآمده است ، مىباشد و با اين حساب ، شباهت كاملى ميان معنى حائر و نام حيره كه براى اوّلين بار به آن ناميده شده ، وجود دارد . دائرهءالمعارف مذكور ، سپس راجع به اصل كلمهء حائر ، به ديدگاه ديگرى اشاره كرده و گفته است : اين احتمال وجود دارد كه كلمهء حائر ، واژهء بيگانه‌اى باشد كه لباس عربى به تن كرده ؛ ولى هيچ دليل و برهانى بر اين مدّعا ، اقامه نكرده و اين ديدگاه تاكنون ، مورد تأييد قرار نگرفته است .

--> ( 1 ) . اين مطلب با آنچه در ج 1 ، ص 291 ، چاپ مصر آمده ، مغايرت دارد . بخت‌النصر ، پادشاه كلدانىها بوده كه دولت جديد بابل را از سال 604 تا سال 561 قبل از ميلاد مسيح 7 ، تأسيس كرد .